Spanningen rond Pools Constitutioneel Hof, vliegtuig president Nawrocki keert terug

Why This Matters

Key context: <p>De Poolse oproerpolitie heeft het terrein van het Constitutioneel Hof, de hoogste rechterlijke macht van het land, ontruimd en afgezet<!--TgQPHd|||[]-->. Bij het gebouw in Warschau zijn demonstranten samengekomen en media schrijven dat er voorwerpen naar de politie zijn gegooid. Meerdere mensen zijn opgepakt. En het lijkt erop dat de politie extra versterkingen stuurt: op sociale media gaan beelden rond van colonnes politievoertuigen op weg zijn naar de Poolse hoofdstad.</p> <p>Vanwege de crisis besloot de Poolse president halsoverkop terug te keren naar Polen, hij was met het vliegtuig onderweg naar Senegal.</p> <p>De schorsing van de voorzitter van het hof, Bogdan Swieczkowski, ging vooraf aan de onrust. Daarmee escaleert in Polen een politieke strijd over de aanstelling van rechters bij het Constitutioneel Hof. Swieczkowski werd door de vorige rechts-conservatieve PiS-regering aangesteld en werkt premier Tusk en zijn regering tegen, onder meer bij hun poging om de rechtsstaat te herstellen. Swieczkowski zou nu worden opgevolgd door Anna Korwin-Piotrowska, een rechter die dit jaar werd aangesteld door de huidige coalitie.</p> <p>De conservatief-nationalistische partij PiS was de regeringspartij van 2015 tot 2023. Dat jaar verloor de partij de verkiezingen. Premier Tusk wil graag de gevolgen van het beleid van de PiS-regering terugdraaien. Zijn pro-Europese centrumpartij Burgerplatform (PO) is de grootste partij in de coalitie.</p> <h2>Eed afleggen</h2> <p>De ruzie rond het hof gaat al jaren terug, toen PiS op controversiële wijze eigen rechters aanstelde. Toen de regering van Tusk dit jaar nieuwe rechters aandroeg, weigerde president Nawrocki - die gelieerd is aan de rechts-conservatieve flank - van meerdere kandidaten de eed af te nemen. Zo werd Maciej Berek <a href="https://nos.nl/artikel/2635007-opnieuw-poolse-rechter-beedigd-zonder-aanwezigheid-president-protesten-bij-hof">in oktober</a> benoemd tot rechter, maar was de president niet aanwezig bij het afleggen van zijn eed. Dat leidde tot protesten in Warschau.</p> <p>De coalitie onder Tusk probeerde hieromheen te werken. Maar Swieczkowski, de inmiddels weggestuurde voorzitter, weigerde op zijn beurt om rechters die door de huidige parlementaire meerderheid waren gekozen, toe te staan hun functie uit te oefenen. Door Swieczkowski nu uit zijn functie te dwingen lijkt de regering een patstelling te willen doorbreken.</p> <h2>Hoogste rechtscollege</h2> <p>Het Constitutioneel Hof toetst of nieuwe wetten in lijn zijn met de grondwet. Op die manier heeft het hof dus veel macht. Maar door alle politieke inmenging rond de aanstellingen van rechters is het zeer gepolitiseerd, en hebben weinig Polen nog vertrouwen in het hof.</p> <p>Als de zittende regering het hof controleert, door bijvoorbeeld loyale rechters te benoemen, dan verdwijnt de onafhankelijke controle op de macht. De regering zou dan wetten kunnen aannemen die de grondwet schenden, doordat het hof ze goedkeurt.</p> <h2>Rechtstaat herstellen</h2> <p>Premier Tusk schrijft in een reactie dat hij de rechtsstaat wil herstellen. "Na jaren van wetteloosheid onder leiding van PiS is dit een moeilijk, soms pijnlijk proces dat daadkrachtig optreden vereist. Er is geen andere weg", schrijft hij op <a href="https://x.com/donaldtusk/status/2116238502027464938">X</a>.</p> <p>In de tussentijd wordt door politieke tegenstanders van Tusk het optreden afgedaan als een staatsgreep. Het Constitutioneel Hof schrijft op <a href="https://x.com/tk_gov_pl/status/2116219858354336095?s=46.">X</a> dat zijn website is overgenomen, de voorzitter zou op onrechtmatige wijze zijn afgezet.</p> <p>President Nawrocki was onderweg voor een bezoek aan Senegal, maar besloot vanwege de crisis boven Spanje om te draaien. "Op zo'n moment moet de president in Polen zijn", schrijft hij op <a href="https://x.com/NawrockiKn/status/2116216763582972069">X</a>. "Ik keer terug."</p> <p>Nawrocki won in juni 2025 de presidentsverkiezingen. Zijn verkiezing was een nek-aan-nekrace met de pro-Europese Trzaskowski, die net als premier Tusk lid is van de partij Burgerplatform (PO). De overwinning van Nawrocki was dan ook een grote tegenvaller voor de regering van premier Tusk.</p> This development from nos.nl highlights ongoing changes in the sector.