Regen en vallende bladeren door droogte geven 'herfstvibes'

Why This Matters

Key context: <p>Wie deze dagen door een bos of park loopt, kan zomaar het gevoel krijgen dat de herfst is begonnen. Dat komt door de combinatie van regen, speciale geuren, vallende bladeren en bomen die vanwege de extreme droogte al geel of rood kleuren. "Dit geeft herfstvibes", vat hydroloog Niko Wanders het samen.</p> <p>Bioloog Arnold van Vliet benadrukt dat het misschien wel als herfst voelt, maar dat die nog niet is aangebroken. Vroege verkleuring en bladval zijn volgens hem inmiddels een terugkerend fenomeen geworden. Ook vorig jaar rond deze tijd was er een '<a href="https://nos.nl/collectie/13871/artikel/2579451-vroege-herfstkleuren-en-blaadjes-op-straat-door-toenemende-droogte">valse herfst</a>'.</p> <p>Van Vliet: "Het is een opeenstapeling van jaren met extreem droge bloeiperiodes. Dit verzwakt de bomen en geeft ze geen hersteltijd." Ook andere planten en dieren worden er volgens hem hard door getroffen. "Van verdorde struiken tot verminderde nectarproductie: alles werkt op elkaar door."</p> <h2>Hoeveel helpt de regen?</h2> <p>De bovenste centimeters van de grondlaag zijn door de regen van de laatste dagen inmiddels weer nat, zegt hydroloog Wanders. "Daar hebben de planten meteen wat aan, want hier zitten veel wortels." Verdord gras kan bijvoorbeeld weer tot leven komen. "Dood is dood", verduidelijkt Van Vliet, maar uitgedroogde planten kunnen weer iets herstellen.</p> <p>Tegelijkertijd is er gemiddeld in Nederland nog altijd <a href="https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/geografische-overzichten/neerslagtekort_droogte">een neerslagtekort van ruim 200 millimeter</a>, oftewel een laag water van 20 centimeter hoog. Hydroloog Wanders: "Het blijft voorlopig allemaal een druppel op de gloeiende plaat."</p> <p>Rode of bruine bladeren aan bomen worden niet opeens weer groen. Ze kunnen wel weer steviger worden door de regen, zegt bioloog Van Vliet. "Je ziet dat bladeren die al aan het vergelen waren zich weer volzuigen."</p> <p>Het is een uiterst beschermingsmechanisme voor bomen om hun bladeren los te laten. Op deze manier proberen ze te voorkomen dat ze te veel vocht verliezen door verdamping. Sommige bomen kunnen vervolgens toch weer uitlopen als er voldoende regen is gevallen.</p> <h2>Opnieuw bloeien is mogelijk</h2> <p>"Bomen hebben reserveknoppen voor als ze bijvoorbeeld zijn kaalgevreten door rupsen", legt Van Vliet uit. "Ik heb de afgelopen jaren meerdere keren gezien dat een paardenkastanje die in juli helemaal kaal was in augustus weer nieuw blad had en zelfs opnieuw ging bloeien."</p> <p>Aangezien de droogte nu tot ver in augustus heeft aangehouden, acht hij de kans klein dat veel bomen nog zo'n comeback maken. Maar als dat wel lukt, kunnen die bladeren juist langer aan de takken blijven. Dit hangt uiteindelijk voor een groot deel af van de temperatuur en weersomstandigheden van de komende tijd. Bij temperaturen onder nul komt bladverkleuring sneller voor, evenals bladval.</p> <h2>Wat veroorzaakt de typische herfstgeur?</h2> <p>Dat is de combinatie van vocht en verterende plantresten. Aanhoudende regen en een dik pak bladeren op de grond creëren dus de najaarslucht. "Ook nu komen zulke rottingsprocessen weer op gang", zegt bioloog Van Vliet. "En doordat het heel lang droog is geweest, komen er nog extra geuren los."</p> <p>Dit fenomeen heeft de naam petrichor. Zo wordt de - volgens velen verrukkelijke - geur genoemd die ontstaat als regen op droge grond valt. Volgens hydroloog Wanders is de herfstgeur momenteel nog relatief beperkt. "De gevallen bladeren hebben daarvoor nog wat meer tijd nodig om te verrotten."</p> <p>Een verzwakte boom kan gevaarlijk zijn voor mensen. Het risico neemt toe dat er bij stormen takken afbreken, of de hele bast, zegt bioloog Van Vliet. Extreme regenval, dat net als extreme droogte vaker zal voorkomen naarmate het klimaat opwarmt, kan de conditie van bomen verder verslechteren. Dit kan sterfte van wortels veroorzaken, waardoor bomen minder stevig staan.</p> <p>"De natuur heeft het moeilijk met deze extremen", zegt Wanders. "Je ziet dat bomen veel energie moeten steken in overleven in plaats van groeien." Van Vliet noemt de situatie voor bomen zelfs dramatisch. "Veel soorten staan er <a href="https://nos.nl/artikel/2623116-door-aanhoudende-droogte-hebben-ook-bomen-het-zwaar-vooral-fijnspar-en-beuk">belabberd bij</a>."</p> This development from nos.nl highlights ongoing changes in the sector.