Genetisch gemodificeerde gewassen straks makkelijker op ons bord

Why This Matters

Key context: <p>Op de polderklei bij Lelystad staan enkele tientallen soorten aardappelplanten te wuiven op een akker. Het grootste deel van de aardappelen is genetisch aangepast om beter bestand te zijn tegen de aardappelziekte Phytophthora. Telers vrezen die ziekte, die een onbeschermd gewas in een mum van tijd vernietigt.</p> <p>De aardappelen zijn onderdeel van een veldproef. Daarin willen wetenschappers samen met het ministerie van Landbouw demonstreren wat genetisch gemodificeerde gewassen kunnen opleveren.</p> <h2>Genetische manipulatie </h2> <p>Bij genetische manipulatie worden de eigenschappen van een organisme veranderd door het erfelijk materiaal aan te passen. Bijvoorbeeld door genetisch materiaal met positieve eigenschappen toe te voegen of materiaal met negatieve eigenschappen uit te schakelen. Met genetische modificatie is het mogelijk om sneller eigenschappen te veranderen dan via klassieke veredeling, waarbij planten worden gekruist en geselecteerd.</p> <p>De onderzoekers kijken reikhalzend uit naar de aardappelziekte, die gedijt bij nattigheid. Ze hopen het effect van Phytophthora op de verschillende soorten aardappelen in het proefveld nog te zien voordat de planten helemaal verpieteren.</p> <h2>Op ons bord </h2> <p>Over een paar jaar kunnen genetisch gemodificeerde gewassen makkelijker op ons bord belanden. Nu hebben telers nog een speciale vergunning nodig om ze te verbouwen, maar door <a href="https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202601388">nieuwe Europese regels</a> wordt die verplichting aanzienlijk versoepeld.</p> <p>Voor de zomer nam het Europees Parlement nieuwe regels aan, die medio 2028 van kracht worden. Aanleiding zijn zogeheten 'nieuwe genomische technieken', die sneller en eenvoudiger werken dan eerdere technieken om planten genetisch te modificeren.</p> <p>De huidige, strenge regels voor genetisch gemodificeerde organismen gelden vanaf 2028 voor minder gemodificeerde planten. Als het erfelijk materiaal eruitziet alsof het door klassieke veredeling kon ontstaan, dan wordt een gewas straks in principe beoordeeld als normale plant, óók als hij genetisch gemodificeerd is. Planten die genetisch sterk zijn aangepast, blijven onder de huidige strenge regels vallen.</p> <h2>Etiketten </h2> <p>Door de nieuwe regels wordt in de supermarkt minder duidelijk of groenten, fruit en producten waarin planten zijn verwerkt, genetisch zijn gemodificeerd. Als een product voor meer dan 0.9 procent bestaat uit genetisch gemodificeerde ingrediënten, dan moet dat op het etiket worden vermeld. Voor gewassen die als normale plant worden beoordeeld, geldt die plicht niet. Vanaf 2028 kunnen dus meer gewassen worden vrijgesteld.<strong> </strong></p> <p>"Ik vraag me af wat dit met het vertrouwen van burgers in de overheid doet", reageert onderzoeker Michelle Habets van het Rathenau Instituut. Zij sprak met enkele tientallen Nederlandse burgers terwijl de nieuwe Europese regels in de maak waren. Een van haar aanbevelingen: behoud de keuzevrijheid en etiketten voor ál het genetisch gemodificeerde voedsel.</p> <p>"De gesprekken over de etiketten waren kort", zegt Habets. "Daarover was iedereen het eens: genetisch gemodificeerde gewassen moeten gelabeld worden. Mensen gaven toe dat ze zelf niet altijd alle etiketten in de supermarkt bekijken, maar ze vinden transparantie belangrijk, net als keuzevrijheid voor wie die gewassen om wat voor redenen dan ook niet wil.</p> <h2>Minder pesticiden</h2> <p>"Op de korte termijn kan genetische modificatie helpen om gewassen resistent te maken tegen ziekten, waardoor er minder pesticiden nodig zijn", zegt onderzoeksleider Ania Lukasiewicz van de Wageningen Universiteit. "Op de langere termijn kan het helpen om gewassen bijvoorbeeld beter bestand te maken tegen extreme klimaatsituaties."</p> <p>Op die beloften valt wel iets af te dingen, meent universitair hoofddocent Landbouw- en voedselbeleid Jeroen Candel van de Wageningen Universiteit. "De nieuwe wet komt voort uit het idee dat we het huidige landbouwsysteem met technologie kunnen optimaliseren. Daarmee houden we een systeem in stand dat niet duurzaam is qua impact op het klimaat en de biodiversiteit."</p> <p>"De wet die straks van kracht wordt, was ook sterk gekoppeld aan een wetsvoorstel dat het gebruik van pesticiden in 2030 moest halveren", vervolgt Candel. "Dat vroeg grote offers van de landbouw, dus kwamen er óók meer mogelijkheden om gewassen aan te passen. Het <a href="https://nos.nl/artikel/2507789-europese-commissie-trekt-voorstel-halveren-pesticiden-in">pesticiden-wetsvoorstel</a> is echter ingetrokken." In Nederland is nu wel een convenant over pesticiden in de maak, maar concrete doelen zijn er nog niet.</p> <h2>Brede aanpak</h2> <p>Ook onderzoeksleider Lukasiewicz denkt dat er meer nodig is om de landbouw te verduurzamen. "Er is een brede aanpak nodig, met minder pesticiden, minder mest, efficiënter gebruik van water en minder verspilling. Nieuwe genomische technieken zijn vooral een extra methode om sneller en efficiënter nieuwe rassen te maken."</p> This development from nos.nl highlights ongoing changes in the sector.