Oppositieleider Eisenkot mag Israëlische regering vormen, maar staat voor lastige puzzel

Why This Matters

Key context: <p>In Israël mag oppositieleider Gadi Eisenkot (Yashar) als eerste proberen om een nieuwe regering te vormen. President Herzog heeft hem aangewezen als eerste formateur.</p> <p>De Likud-partij van Netanyahu was bij de verkiezingen dan wel de grootste, maar Eisenkot kreeg meer aanbevelingen van de partijen. Er zijn meerdere wegen die naar een regering kunnen leiden, maar eenvoudig wordt het niet.</p> <p>De Arabische partijen - de Verenigde Arabische Lijst (Ra'am) en de Gezamenlijke Lijst - hebben deze verkiezingen een recordaantal van negentien zetels gehaald. Zij kunnen Eisenkot aan een regering helpen, maar meerdere leiders uit het oppositieblok sluiten zo'n samenwerking uit.</p> <h2>Vier voorwaarden</h2> <p>Eisenkot zelf zegt met iedereen te kunnen samenwerken die aan zijn vier voorwaarden voldoet: het erkennen van Israël als Joodse en democratische staat, het onderschrijven van de waarden van de onafhankelijkheidsverklaring, militaire of maatschappelijke dienstplicht voor iedereen en het erkennen van Hamas als terreurorganisatie en toezeggen om de militaire en bestuurlijke capaciteit van de groep te ontmantelen.</p> <p>De Verenigde Arabische Lijst van Mansour Abbas heeft al vaker aangegeven te willen regeren en stelt zich pragmatisch op. Hoewel Abbas de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 veroordeelt, bestempelt hij Hamas niet expliciet als terreurorganisatie.</p> <p>De Gezamenlijke Lijst, een samenwerkingsverband van drie kleinere partijen, zegt zich niet gebonden te voelen aan de voorwaarden van Eisenkot. Wel zegt de Lijst bereid te zijn een regering onder zijn leiding te steunen.</p> <p>Eisenkot heeft dus de mogelijkheid om een minderheidsregering te vormen met de Arabische partijen, maar partners binnen het oppositieblok, onder wie Bennett en Lieberman, sluiten een regering die afhankelijk is van steun van Arabische partijen uit.</p> <h2>Netanyahu: 'Verkiezingsfraude'</h2> <p>Huidig premier Netanyahu probeert ondertussen de angst onder de bevolking voor een regering met Arabische partijen aan te wakkeren. Woensdag waarschuwde hij nog voor een regering die afhankelijk is van "islamistische partijen die terrorisme steunen".</p> <p>Daarnaast beschuldigen Netanyahu en zijn Likud-partij de Arabische partijen van verkiezingsfraude en spreken ze van buitenlandse inmenging bij de verkiezingen. Er zijn onderzoeken ingesteld, maar de kiescommissie en de politie zeggen dat er <a href="https://www.theguardian.com/world/2026/nov/04/israel-election-commission-rejects-netanyahu-claims-voting-fraud">geen bewijs</a> is voor grootschalige verkiezingsfraude.</p> <p>Voor het weekend diende zich plots nog een andere mogelijkheid aan voor Eisenkot: een regering met de ultraorthodoxe partijen. Verenigd Thora-Jodendom (UTJ) was altijd een bondgenoot van Netanyahu, maar de partij deed dit keer bij de president geen aanbeveling voor een kandidaat-premier. Daarmee lijkt UTJ afstand te nemen van Netanyahu.</p> <h2>Dienstplicht voor iedereen?</h2> <p>Voor de ultraorthodoxe partijen is vrijstelling van militaire dienst voor ultraorthodoxe mannen een belangrijke eis. De laatste jaren raakten UTJ steeds gefrustreerder onder Netanyahu, omdat het hem niet lukt dat bij wet te regelen.</p> <p>Toch lijkt een samenwerking met het blok van oud-legerleider Eisenkot niet logisch, want dat heeft volop campagne gevoerd met dienstplicht voor iedereen. Toch liet oppositieleider Lieberman donderdag ineens weten bereid te zijn tot een compromis over de dienstplicht, als daarmee een coalitie gevormd kan worden zonder Netanyahu.</p> <p>De vraag is of de andere oppositieleiders en vooral Eisenkot zelf daarmee zullen instemmen. Eisenkot plaatste een dag later <a href="https://x.com/gadi_eisenkot/status/2118701261147013506">een bericht op X</a> waarin hij zijn vier voorwaarden voor samenwerking nog eens opsomde, waaronder dus militaire en maatschappelijke dienstplicht voor iedereen.</p> <p>Tot slot ligt ook de mogelijkheid tot een eenheidsregering op tafel, waarbij Eisenkot en Netanyahu gaan samenwerken. Netanyahu riep hier gisteravond opnieuw toe op, maar Eisenkot sluit iedere samenwerking met Netanyahu uit, net als de andere oppositieleiders.</p> <p>Een nieuwe oorlog met Iran kan daar mogelijk verandering in brengen. De dreiging van een nieuwe aanval van Amerika en Israël hangt al weken in de lucht. Mocht het tot een aanval komen, dan kan de roep om nationale eenheid toenemen. Dat zou de druk op Eisenkot kunnen opvoeren om alsnog met Netanyahu te gaan samenwerken.</p> <p><strong>Verkiezingsbeloftes breken</strong></p> <p>Het politieke landschap in Israël is dus verstrikt geraakt in verkiezingsbeloftes en rode lijnen. De komende weken moet blijken welke partijen bereid zijn hun standpunten bij te stellen. Eisenkot staat voor een ingewikkelde politieke puzzel en het ziet ernaar uit dat verkiezingsbeloftes verbroken moeten worden.</p> <p>Hij heeft 28 dagen de tijd om tot een coalitie te komen, met een verlenging van 14 dagen. Als het Eisenkot binnen die tijd niet lukt, gaat de beurt mogelijk naar Netanyahu.</p> This development from nos.nl highlights ongoing changes in the sector.