Scheepvaart over Duitse Rijn deels gestremd, miljardenstrop dreigt voor economie

Why This Matters

Key context: <p>Het eerste dat Roberto Spranzi 's ochtends bekijkt, is de waterstand van de Rijn. Met de huidige droogte telt iedere centimeter voor de transporteur uit Duisburg. Vervolgens belt hij met klanten om te bespreken wat nog kan worden vervoerd. "Ieder plan van gisteren kan vandaag weer de prullenbak in. Deze toestand heb ik niet eerder meegemaakt."</p> <p>Door de aanhoudende droogte staat de waterstand in de Rijn <a href="https://nos.nl/artikel/2626232-record-uit-1947-gesneuveld-niet-eerder-zo-weinig-water-door-de-rijn">historisch laag</a>. Hier in Duisburg is de vaargeul nog maar 1,85 meter diep, op het kritieke punt bij Kaub zo'n 1,30 meter. Buiten de uitgediepte vaargeul kan de Rijn daar de komende dagen droogvallen. Vrijwel geen enkel vrachtschip kan dit punt nog passeren.</p> <p>Daarmee is de Rijn de facto in tweeën gesplitst voor de scheepvaart, wat niet eerder gebeurde. In het noorden varen schepen vanuit Nederland niet meer verder dan het Ruhrgebied en Keulen. Stroomopwaarts is scheepvaart vanaf Mainz naar het zuiden en richting de Donau nog mogelijk, maar een zeehaven bereiken is een brug te ver.</p> <p>De binnenvaartcoöperatie van Spranzi, de Deutsche Transport-Genossenschaft (DTG), heeft zo'n honderd schepen in gebruik. "De meeste komen tot Duisburg, misschien Keulen, terwijl ze normaal over de Donau tot de Zwarte Zee varen." Veel wordt opgeslagen in Duisburg, wat leidt tot een overvolle haven.</p> <p>Ook vervoeren de schepen nu een fractie van de normale lading, om te voorkomen dat het schip te diep in het water ligt. "We zijn voor 20 procent gevuld", vertelt een schipper, die zoutzuur naar Duisburg heeft gevaren. "Dan houden we 10 à 20 centimeter over als marge, waarbij we soms al de bodem raken. Het gaat wel, maar je vaart je schroef wel kapot."</p> <p>De kosten van het transport stijgen met de dag, vertelt Spranzi. Hoe minder ingeladen kan worden, hoe hoger de kosten. "Voor verschillende klanten wordt het onbetaalbaar. Zij blazen transporten af of stellen het uit."</p> <p>Ook het toerisme wordt geraakt. In Duisburg ligt een boot met tientallen Nederlanders aangemeerd. Het klassieke 'reisje over de Rijn' kwam niet verder dan Koblenz. "Daar zijn we omgekeerd en toen voelden we wel dat het schip over de bodem schaafde", vertelt een passagier.</p> <p>De economische schade loopt in de miljarden. Onderzoeksinstituut ifW verwacht dat de beperkte economische groei van Duitsland voor dit jaar zal verdampen als gevolg van de lage waterstand.</p> <p>De Rijn is namelijk de logistieke levensader van Duitsland. Zo'n 80 procent van de scheepvaart in Duitsland vaart over deze rivier. De haven van Duisburg is de grootste binnenhaven van Europa. Langs de Rijn zijn de afgelopen eeuw omvangrijke industriegebieden opgetrokken, met chemiereuzen als Bayer, Henkel en BASF en staalproducenten als AccelorMittal en ThyssenKrupp.</p> <p>"Het gaat daar om faciliteiten die niet stopgezet kunnen worden. Zij hebben bepaalde leveringen hoe dan ook nodig", vertelt Spranzi. Hij zet daarom alles op alles om de meest moderne, ondiepe schepen nog langs het kritieke punt bij Kaub te krijgen.</p> <p>Voor zulke leveringen wordt de hoofdprijs betaald. Deels kan dit transport over weg of spoor worden opgevangen, maar dat is een druppel op de gloeiende plaat. Voor één schip zijn al snel honderd vrachtwagens nodig.</p> <h2>Verdiepen van de vaargeul</h2> <p>Er zijn geen kortetermijnoplossingen. Sinds het vorige laagterecord uit 2018 is een actieplan opgesteld, waarover de sector te spreken is. "Het is deels omgezet, maar de vaart is er een beetje uitgeraakt. De maatregelen moeten echt prioriteit krijgen."</p> <p>Het gaat onder meer om het aanleggen van opvangbekken, waar water bij natte periodes kan worden opgeslagen, om bij droogte terug de Rijn in te stromen. Het verdiepen van de vaargeul is een optie, maar omstreden. Daardoor vallen de natuurlijke oevers sneller droog, met nadelige effecten voor flora en fauna. Ook stroomt het water in een vaargeul juist sneller weg.</p> <h2>Afhankelijk van regenval</h2> <p>Door klimaatverandering zal de Rijn vaker met lage waterstanden in de zomer te maken krijgen. Waar de rivier van oudsher constant werd gevoed met gesmolten sneeuw en ijs uit de Zwitserse Alpen, is de Rijn nu sterker afhankelijk van regenval. De wintervoorraad ijs was dit jaar eind juni al geheel gesmolten, niet eerder was dat zo vroeg.</p> <p>"Het is nog maar augustus", zegt transporteur Spranzi met een zucht. "Een lage waterstand verwacht je normaal pas later in het jaar."</p> <p>Voorlopig wordt er nauwelijks regenval van betekenis verwacht. Daardoor is het onzeker hoelang de stremming in de Rijn zal aanhouden en hoe groot de miljardenschade aan de Duitse economie zal zijn.</p> <p><em>Bekijk deze NOS-special over waarom de Rijn het zwaar heeft:</em></p> This development from nos.nl highlights ongoing changes in the sector.